كليد واژه: نازوفارنكس، آنژيوفيبروم، تومور، كانسر، كوردوما، كارسينوم

مقدمه:
نازوفارنكس فضای آناتوميكی است كه ديواره های آن در سمت بالا و عقب و اطراف سخت است و از جلو از راه كوانا به حفرات بينی ارتباط دارد، اين ناحيه از قاعده جمجمه تا كام نرم soft palate ادامه دارد. از بالا به تنه استخوان اسفنوئيد و بازيلر پروسس استخوان های اسكی پوت و از خلف با مهره های گردنی و از پايين در امتداد اوروفارنكس قرار دارد..

توده خوش خيم اين ناحيه در اكثريت موارد آنژيوفيبروم می باشد. آنژيوفيبروم شايعترين تومور خوش خيم است و شيوعی حدود ۰۵/۰ تا ۵/۰ در ميان توده های سر و گردن دارد. بيشترين سن ابتلا ۱۲ تا ۱۸ سال می باشد و ارجحيت جنسی با جنس مذكر است. در مطالعه اخیر ۵۰ مورد آنژیوفیبروما، مرد بوده اند. شیوع علائم بین ۷ تا ۱۷ سالگی بوده و انسداد بینی، اپیستاكسی، رینوره، كاهش شنوايی انتقالی و اوتيت سروز مدیا از علائم شايع آن می باشد. عليزغم خوش خيم بودن اين تومور، رفتار بالينی، درگيری قاعده جمجمه، و تهاجم به داخل مغز و عود اين تومور باعث ايجاد اشكالات و معضلات فراوان درمانی برای جراحان ENT، سر وگردن و جراحی اعصاب قلمداد می شود. ساير تومور های خوش خيم نازوفارنكس شامل پوليپها، فيبروم، بورس يا كيست، كرانيوفارنژيوم، تراتوم، كوردم، پاپليوم، و مننژيوم اكستراكرانيال و غيره می باشند.

با توجه به اينكه نوجوانان ذكور گروه ويژه ای هستند كه در معرض ابتلا به تومور نازوفارنكس خصوصا آنژيوفيبروم می باشند، در صورت سابقه انسداد بينی توام با خونريزی راجعه بينی و اوتيت مديای سروز به صورت يكطرفه در اين بيماران معاينه دقيق نازوفارنكس جهت رد توده های نازوفارنكس ضروری است. همچنين شايع ترين نئوپلاسم بدخيم نازوفارنكس NPC يا كارسينوم نازوفارنكس می باشد. طبق طبقه بندی W. H. O توده های بدخيم شامل: Type I كارسينوم سلول سنگ فرشی يا Scc كراتينيزه، Type II : كارسينوم Transitional cell يا غير كراتينيزه: Type III كارسينوم تمايز نيافته يا Un differentiated Carcinoma  و لنفاوی تليوما و كارسينوماي آناپلاستيك می باشند. در آمريكای شمالی حدود ۲۵/۰ درصد كل كانسر ها را تشكيل مي دهند. طبق آمار موجود ۱۹۹۲ Ballenger نئوپلاسم های بدخيم نازوفارنكس را به ۲% كل بدخيمی های سر وگردن ذكر كرده اند.

جدول شماره ۱) توزيع جنسی انواع توده های بدخيم نازوفارنكس در بيماران بستری مراكز امير اعلم و امام خمينی تهران طی سالهای ۷۵- ۱۳۷۰

از نظر نسبت مرد به زن و شيوع جنسی NPCs طبق گفته Ballenger نسبت ابتلا در مردان ۳ برابر زنان می باشد. ساير تومور های بدخيم شامل: لنفوم بدخيم، آدنوكارسينوم، سيلندروم، پلاسماسيتوما، كندروساركوما و.... می باشند.از نظر علائم بالينی اين توده ها بسته به محل اوليه و درجه گسترش آن، عموما شامل: توده گردنی (لنفاد نوپاتی گردنی)، انسداد بينی، اپيستاكسی، اختلال عملكرد شيپوراستاش به صورت اوتيت سروز مديا و كاهش شنوايی انتقالی و گوش درد، درد صورت، و سر درد و درد گردنی، كاهش وزن و اشتها، ترشح از بينی و نهايتا فلج عصب زوج ۶ و ساير اعصاب كرانيال، درگيری قاعده جمجمه و گسترش به داخل مغز در مراحل پيشرفته می باشند.

روش كار
به طور كلی حدود ۱۰۳ نفر بيمار مبتلا به توده خوش خيم (آنژيوفيبروم) و نئوپلاسم نازوفارنكس كه طی ۵ سال بين سالهای ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۵ به بيمارستانهای اميراعلم و امام خمينی مراجعه و بستری شده بودند انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفتند. مطالعه به صورت توصيفي گذشته نگر بودهو شيوه محاسبه آماری به طور دستی انجام شده بر اساس تعداد بيماران و فراوانی نسبی متغيرها مطالعه انجام گرفته است.

اهداف مورد نظر شامل تعيين فراوانی نسبی تظاهرات اصلی و شايعترين علائم و شكايات و انواع پاتولوژی توده های نازوفارنكس و توزيع جنسی و سنی اين توده ها بوده است.

روش جمع آوری اطلاعات بر اساس مراجعه به بايگاني و مراكز كدگذاري و مطالعه پرونده بيماران مورد نظر بوده است. كليه تشخيصها بر اساس برگه آسيب شناسي پرونده مستدل مي باشند. از ميان بيماران ۵۰ مورد آنژيوفيبروم، ۳ مورد كوردوم و ۵۰ مورد نئوپلاسم بدخيم نازوفارنكس وجود داشت. سن بيماران مبتلا به آنژيوفيبروم بين ۷ تا ۲۳ سال و سن بيماران مبتلا به نئوپلاسم بدخيم نازوفارنكس بين ۳ تا ۸۰ سال بود. بيماران فوق بين سالهای ۷۰ تا ۷۵ به درمانگاه های ENT، جراحی اعصاب، جراحی سر و گردن و ترميمی مراجعه و با تشخيص توده نازوفارنكس در بخش بستری و تحت عملجراحی قرار گرفته بودند.

نتايج
از بررسی و تحقيق روی ۱۰۳ مورد بيمار به طور كلی شايعترين تومور خوش خيم در ميان بيماران آنژيوفيبروم می باشد كه تعداد ۵۰ مورد آن تحت بررسی قرار گرفتند و همگی مرد بودند. از ۳ مورد بيمار مبتلا به كوردوم نازوفارنكس ۲ بيمار مرد و بيمار ديگر زن بودند. شايعترين گروه آنژيوفيبروم سنين بين ۱۶ تا ۱۹ سال بودند كه در حدود ۶۰% بيماران در اين گروه سنی قرار داشتند. همچنين ۳۲% بيماران آنژيوفيبرومي بين ۸ تا ۱۵ سال بودند كه در حدود ۶۰% بيماران مبتلا به آنژيوفيبروم بين ۸ تا ۱۵ سال سن داشتند. از سن ۲۴ به بالا بيماری وجود نداشت. ميانگين سن بستری ۱۶ سال بود. از نظر علائم بالينی بيماران مبتلا به آنژيوفيبروم ۹۰% انسداد بينی، ۸۴% اپيستاكسی، ۵۰% رينوره ،۳۶% كاهش شنوايی انتقالی ،۳۰% اوتيت سروز مديا داشتند و حدود ۹۰% بيماران واجد دو علامت انسداد بينی و اپيستاكسی به عنوان شايع ترين علانت آنژيوفيبروم بودند و ۳۴% بيماران واجد علائم انسداد بينی، اپيستاكسی، رينوره، و كاهش شنوايی همزمان بودند.
از نظر گسترش آنژيوفيبروم و درگيری قاعده جمجمه در ۸% بيماران تومور به داخل حفرات جمجمه و ۸% درگيری قاعده جمجمه گزارش شده بود. از نظر گرفتگی اعصاب كرانيال، ۴ بيمار درگيری عصب فاشيال يك طرفه، ۴ بيمار درگيری شاخه های حسی- صورتی زوج ۵، ۳ بيمار فلج عصب زوج ۶ كه باعث عدم حركت چشم به خارج شده يود، داشتند. همچنين از ميان ۵۰ بيمار مبتلا به توده بدخيم نازوفارنكس، ۲۴% بيماران طبق گزارش پاتولوژی موجود در پرونده شان تشخيص كارسينوم سنگفرشی SCC شامل انواع كراتينيزه و غير كراتينيزه ( نوع ۱ و ۲ W. H. O) و ۲۴% تشخيص Undifferentiated Carcinoma داشتند.

جدول شماره ۲) فراوانی شكايت و علائم بالينی در ۵۰ بيمار مبتلا به نازوفارنكس بستری در بيمارستانهای امام خمينی و امير اعلم طی سالهای ۷۵ -%