ساركوم شامل طیف وسیعی از تومرهای بدخیم است كه منشا آنها بافت مزانشیمی است. بعلاوه تومرهای بدخیم اعصاب محیطی با وجود منشا اكتودرمی آنها را شامل می شود. ساركوم اغلب سیر بدخیم تری نسبت به انواع سرطان با منشا اپی تلیال مثل كارسینوم ها دارند و در عین حال نادر تر هستند. در سر و گردن كمتر از ۱ درصد از سرطان ها از نوع ساركوم است و كلا ۱۵ درصد از ساركوم نسج نرم در سر و گردن وجود دارد. ساركوم ها با توجه به منشا آنها انواع مختلفی مثل فیبروساركوم، كوندروساركوم، لیپوساركوم ،آنژیوساركوم، رابدومیوساركوم و لیومیوساركوم را شامل می شوند. در اغلب ساركوم ها عامل اتیولوژیك نامشخص است ولی توراث، سابقه اشعه درمانی، ضربه و تماس با عوامل كانسروژن می تواند در ایجاد آن دخیل باشد. سن متوسط بیماران مبتلا ٤٠ تا ۵٠ سال و نسبت مذكر به مؤنث ٢ به ۱ است. تهاجم تومر در سر و گردن اكثرا موضعی است و متاستاز به غدد لنفاوی نادر است ولی متاستاز خونی در ۳/۱ موارد و اكثرا به ریه است. در این مطالعه كه به صورت توصیفی گذشته نگر در مجتمع بیمارستانی امام خمینی انجام شده است پرونده بیماران بستری با تشخیص ساركوم سر وگردن در مدت ده سال ٧۵-۱۳٦٦ با توجه به نتیجه پاتولوژی آنها مورد بررسی قرار گرفت. از مجموع ٤٠ بیمار مورد مطالعه ۱۵ مورد مربوط به بیمارستان ولی عصر و ٢۵ مورد مربوط به انستیتوكانسر بودند كه وچود فقط ٤٠ مورد در ده سال در ٢ مركز ریفرال كشور حكایت از نادر بودن ساركوم سر و گردن دارد و این با گزارشات سایر مناطق مطابقت دارد.

از نظر پاتولوژی استئوساركوم ٢۵%، رابدومیوساركوم ۵/٢٢%، اسپنیدل سل ساركوم ٢٠%، كوندروساركوم ۱٠%، فیبرو ساركوم ۵/٧%، و سایر انواع مثل پلئومورفیك و سینوویال سل ساركوم ۱۵% موارد را تشكیل می دادند.

از ٤٠ بیمار ٢٨ نفر (٧٠%) مرد و ۱٢ نفر (۳٠%) زن بودند یعنی نسبت ۳/٢ به ۱ كه گزارشات قبلی تفاوت جندانی نداشت. به استثنای نوع اسپیندل ساركوم سایر انواع در جنس مذكر بیشتر است.

شایع ترین سن ابتلا ٤٠-٢۱ سالگی بود كه ۱٠ سال از متوسط سنی رایج در گزارشات كلاسیك كمتر است.

۵ نفر از بیماران در مشاغل كشاورزی و دامداری، ٤ نفر در مشاغل صنعتی، ٧ نفر در مشاغل ساختمانی و ٢٤ نفر كارمند و محصل و خانه دار بودند، سابقه ضربه و اشعه درمانی در هیچكدام نبود. و كلا هیچگونه ارتباط اتیولوژیك مشخص شغلی یا فاكتور های دیگر مثل اعتیاد در بروز ساركوم سر و گردن یافت نشد. از نظر علائم و نشانه ها شایع ترین آنها وجود توده بدون درد و شایع ترین نواحی فك پائین ۵/۳٢%، جمجمه ۵/۱٧% ،گردن ۱۵%، ماگزیلا ۱۵% بود كه با گزارشات متون مطابقت داشت. سایر یافته های این مطالعه در جداول خاص گنجانیده و با گزارشات سایر مراكز مقایسه شده است..

منبع: خلاصه مقالات مربوط به سمپوزیوم سرطانهای سر و گردن ۱۱ الی ۱۳ خرداد ۱۳٧٨ بیمارستان امام خمینی. دپارتمان گوش و گلو و بینی و جراحی سر و گردن و معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی تهران با همکاری انستیتو کانسر و دانشگاههای علوم پزشکی سراسر کشور
نویسنده: دکتر ابراهیم رزم پا