درمان سرگیجه

سرگیجهٔ دَوَرانی یا واقعی (vertigo) حالتی است که فرد احساس می‌کند محیط اطرافش به دور سرش در حرکت یا چرخش است یا اینکه محیط اطراف ثابت است اما خودش در حال حرکت یا چرخش است.

همین احساس حرکت یا چرخش است که سرگیجه واقعی را از سایر انواع (dizziness) «گیجی یا سبکیِ سر» متفاوت می‌کند. در سبکی سر بیمار احساس عدم تعادل می‌کند اما احساس حرکت وجود ندارد. بیمار می‌گوید سرم گیج رفت یا چشمهایم سیاهی رفت

علل سرگیجه

۱.سرگیجهٔ وضعیتیِ حمله‌ایِ خوش‌خیم: این سرگیجه که به آن  بی‌پی‌پی‌وی (BPPV) نیز گفته میشود ، عارضه‌ای است که در آن، بیمار پس از حرکات سر یا تغییرات سریع وضعیتی، از سرگیجه‌های کوتاه مدت شکایت دارد.و گاهی با حالت تهوع نیز همراه است.

دوره زمانی رخ دادن علائم بسیار کوتاه و‌ معمولا” ۱۰ تا ۲۰ ثانیه است اما ممکن است گاهی تا یک دقیقه طول بکشد و اگر بیمار بدون حرکت باشد، علائم به سرعت مرتفع می‌شوند.
اکثر بیماران گزارش میکنند که هنگام برخاستن ، دراز کشیدن ، چرخیدن در رختخواب و یا خم شدن ، سرگیجه گذرایی را احساس میکنند‌که باعث ایجاد ترس و نگرانی در آنها می گردد.
همانطور که از نام بیماری پیداست این نوع سرگیجه در عین حال که ممکن است باعث ایجاد ترس در بیمار شود، خوش خیم بوده و بعد از چند روز تا چند هفته برطرف میشود.
علت این سرگیجه کنده شدن کریستالهایی است که به‌طور طبیعی در گوش داخلی ما وجود دارد.

این کریستالها ممکن است به دلیل ضربه به سر یا بطور خودبخود از محل خود کنده شوند و در مایعی که گوش داخلی را پر کرده‌است شناور شوند.

شناور شدن آن‌ها باعث سرگیجه می‌شود. این ذرات شناور در حین گردش خود بطور تصادفی و به تدریج به محلی که کنده شده‌اند می‌چسبند و در نتیجه علائم بیمار به تدریج بهتر می‌شود تا اینکه تمام این ذرات به جای خود بچسبند و علائم کاملاً بهبود یابند.

اما باید توجه داشت چسبیدن آن‌ها به جای خود به سفتی و محکمی حالت اولیه خود نیست لذا با ضربات و حرکات فیزیکی نه چندان شدید باز هم این ذرات ممکن است کنده شوند و مجدداً بیمار دچار سرگیجه شود.

۲.لابیرنتیت : سرگیجه ممکن است به دلیل التهاب گوش داخلی که به آن لابیرنتیت گفته می‌شود عارض شود.

این نوع سرگیجه بطور ناگهانی شروع می‌شود و ممکن است با کاهش شنوایی نیز همراه باشد. شایعترین علت لابیرنتیت عفونت ویروسی یا باکتریایی گوش داخلی است.

۳.سندرم منییر : سندم منییر با سه علامت حمله سرگیجه ، وزوز گوش وکم شنوایی  مشخص می‌شود. مبتلایان به این بیماری بطور ناگهانی دچار سرگیجه شدید، کم شنوایی و وزوز گوش می‌شوند.

با گذشت چندین روز علائم برطرف می‌شود و مبتلایان برای مدتی هیچ علامتی ندارند.

با گذشت مدت زمان دیگری مجدداً علائم یادشده ظاهر می‌شوند. علت منییر افزایش فشار مایع گوش داخلی است.

۴. نورینوم آکوستیک: نورینوم آکوستیک یک تومور بافت عصبی است که می‌تواند باعث سرگیجه شود. علاوه بر سرگیجه مبتلایان به نورینوم آکوستیک احساس وزوز گوش و کاهش شنوایی یک طرفه نیز دارند.

۵. سکته و خونریزی مغزی: سرگیجه ممکن است ناشی از کاهش جریان خون به قاعدهٔ جمجمه  و سکته مغزی باشد. خونریزی مخچه با سرگیجه، سردرد، اشکال در راه رفتن و ناتوانی در نگاه کردن به یک سمت مشخص می‌شود.

این افراد معمولا” سنین بالاتری داشته و سابقه ای از دیابت ، فشار خون بالا و بیماریهای قلبی دارند.

۶. بیماری ام اس : گاهی علامت اولیه در بیماری ام اس نیز سرگیجه است که معمولاً شروع ناگهانی دارد.و گاهی در سیر بیماری ، سرگیجه بشکل حمله ای تظاهر می کند. و بیشتر زمانی مطرح میشود که سرگیجه در یک خانم جوان اتفاق افتاده و گاهی همراه با تاری دید ویا دوبینی است.

۷. داروها : داروهای بسیار زیادی هستند که می‌توانند باعث سرگیجه شوند که حتی لیست کردنشان هم بسیار طولانی می‌شود. برای مثال استفاده از دوز بیش از اندازه داروی فشار خون از عواملی است که باعث سرگیجه می‌شود.
داروهای خواب آور و بسیاری از داروهای روانپزشکی و ضد افسردگی ممکن است در بعضی از افراد بخصوص در روزهای اولیه مصرف دارو دچار سرگیجه شوند.
داروهای ضد تشنج بخصوص فنی توئین و کاربامازپین میتواند در شروع مصرف باعث سرگیجه شوند.
با این حال نباید تصور کرد که بخاطر احتمال بروز سرگیجه نباید دارویی را مصرف کرد. تاثیرات یک دارو روی هر فرد متفاوت است و پزشک شما باید در مورد چگونگی مصرف دارو شما را راهنمایی کند.

۸. میگرن وستیبولار: میگرن بیشتر از یک بیماری سردرد است. همانطور که برخی افراد همراه با میگرن ، آورا (شامل اختلالات بینایی، تاری دید و یا دیدن نوارهای ضربان دار و چشمک زن و یا خطوط زیگزاگی) را تجربه می کنند،

سایر بیماران ممکن است سرگیجه دورانی یا سایر انواع سرگیجه را حتی زمانی که سردرد شدید ندارند، تجربه کنند.

سرگیجه دورانی ممکن است چند ساعت یا چند روز طول کشیده و ممکن است با سردرد و همچنین حساسیت به نور و صدا مرتبط باشد.

۹. تومورهای مغزی : بعضی از تومور های مغز بخصوص آنهایی که در مخچه قرار دارند میتوانند باعث سرگیجه شوند که در بسیاری از موارد همراه با علائمی همچون سردرد هستند‌

۱۰. بیماریهای قلبی : بیماریهای دریچه ای قلب ‌ سکته قلبی و هر عاملی که باعث کاهش پمپاژ خون از قلب در نتیجه کاهش خونرسانی به مغز شود ، میتواند باعث سرگیجه شود.

۱۱. هیپوتانسیون ارتوستاتیک: از علل شایع سرگیجه است و زمانیکه شخص از حالت خوابیده یا نشسته تغییر وضعیت داده و از جایش بلند میشود، سرگیجه گذرایی را احساس می‌کند. و علت آن تجمع یکباره خون در عروق اندامهای تحتانی و کاهش گذرای خونرسانی به مغز است‌

۱۲. سایر علل: فشار خون بالا ، گرفتگی و تنگی عروق کاروتید ، کم خونی ، از دست دادن خون بعلت خونریزی ناشی از جراحات و خونریزی داخلی ، افزایش شدید قند خون که در بیماران دیابتی اتفاق می افتد ‌، کاهش قند خون ، مصرف الکل و علل سایکولوژیک.

تشخیص و درمان سرگیجه

تشخیص

در ابتدا باید مشخص نمود که سرگیجه ، واقعی است یا غیر واقعی ؟
شکایت سرگیجه که توسط بیماران مطرح می شود موضوعی بسیار چالش بر انگیز است.

‌ بعضی افراد سیاهی رفتن چشمها بعلت برخاستن ناگهانی و گاهی احساس سبکی یا سنگینی سر که بدنبال تنشهای عصبی ایجاد می شود را با لفظ سرگیجه بیان میکنند .

اما سرگیجه واقعی زمانی است که خود شخص یا محیط اطرافش در حال دوران باشند.
بعد از مشخص نمودن سرگیجه واقعی ، در مرحله بعدی باید مشخص نمود که علت سرگیجه واقعی ، محیطی است یا مرکزی.
با شرح حال و معاینه بالینی تا حدودی میتوان این دو نوع سرگیجه را از هم افتراق داد .
سن بیمار ، جنسیت، علائم و شکایات همراه با سرگیجه ، سابقه بیماری ( مثل دیابت و فشار خون بالا ) ، ناگهانی یا تدریجی بودن شروع سرگیجه ، در تشخیص علت سرگیجه کمک کننده است.
مثلا” سرگیجه ای که در سن بالا و بطور ناگهانی اتفاق بیفتد حتما باید سکته مغزی را در صدر تشخیص قرار داد.
سرگیجه محیطی که بطور عمده منشاء آن سیستم شنوایی و گوش است معمولا” با کاهش شنوایی و وزوز گوش همراه است مثل بیماری منییر.

سرگیجه مرکزی بدنبال درگیر سیستم عصبی مرکزی ایجاد میشود مانند تومور مخچه و سکته مغزی. و میتواند با علائمی مثل سردرد، دوبینی و تاری دید همراه باشد ‌.

 روشهای پاراکلینیکی که میتوانند به تشخیص کمک کنند عبارتند از:

– سی تی اسکن مغزی :
در تشخیص خونریزی مغزی ، سکته مغزی و تومور های مغزی کمک میکند.

– ام آر آی مغزی :
سکته مغزی و تومورهای مغزی را با وضوح بیشتری نسبت به سی تی اسکن تشخیص می دهد .

مزیت دیگر آن نسبت به سی تی اسکن این است که در خانمهای باردار نیز قابل انجام است ( برخلاف سی تی اسکن که به علت اشعه مضر میتواند به جنین آسیب برساند و در بارداری قابل انجام نمی باشد)

– اودیومتری ( نوار گوش) :
نوار گوش میتواند اختلال شنوایی و سایر اختلالات گوش را مشخص نموده و در تشخیص و تائید سرگیجه های محیطی کمک زیادی نماید . در بیماری منییر، نوار گوش ، غیرطبیعی است.

– آزمایشات خونی :
می تواند نشاندهنده کم خونی ، پائین بودن قند خون ، افزایش قندخون ، بیماریهای کلیوی و … باشد.

– سونوگرافی عروق مغز و گردن :
در بیماران مبتلا به سرگیجه بخصوص افرادی که به سکته مغزی مبتلا شده اند ، با این روش میتوان پلاکها ، وجود لخته و تنگی های موجود در عروق مغز و بخصوص گردن را تشخیص داد.

 در بعضی موارد ممکن نیاز به بررسیهای تشخیصی بیشتری نیز باشد مانند آنژیوگرافی عروق مغز و الکترونیستاگموگرافی

درمان

یک متخصص مغز و اعصاب خوب در وهله اول باید علت سرگیجه را بخوبی تشخیص دهد، تا بتواند روش درمانی صحیحی را بکار گیرد.

بسته به علت ایجاد سرگیجه ، روش درمانی متفاوت است و باید عامل ایجاد سرگیجه را درمان کرد .

مثلا” فردی که بدنبال افزایش فشار خون دچار سرگیجه شده است ، کنترل فشار خون با داروهای پایین آورنده فشار خون باعث کنترل سرگیجه می شود.

سرگیجه بدنبال عفونت گوش با درمان آنتی بیوتیکی برطرف میگردد و سرگیجه بدنبال ام اس درمان اختصاصی خود را دارد.

از بخش سوالات متداول اگر پاسخ خود نیافتید سوال خود را مطرح کنید